سبک زندگی کم‌تحرک یکی از مهم‌ترین عوامل خطر قابل‌پیشگیری در بروز سکته‌های قلبی و مغزی محسوب می‌شود. شواهد علمی نشان می‌دهد نشستن طولانی‌مدت و فقدان فعالیت بدنی منظم، حتی در افرادی که از نظر وزن یا سن در محدوده نرمال هستند، می‌تواند به‌طور معناداری ریسک سکته را افزایش دهد. در ادامه، این ارتباط را به‌صورت دقیق و کاربردی بررسی می‌کنم.

سبک زندگی کم‌تحرک چیست؟

سبک زندگی کم‌تحرک به الگویی از زندگی گفته می‌شود که در آن:

• بیشتر ساعات روز به نشستن یا دراز کشیدن می‌گذرد

• فعالیت بدنی منظم (کمتر از 150 دقیقه در هفته) وجود ندارد

• کارهای روزمره عمدتاً پشت‌میزنشینی هستند

نمونه‌های رایج آن شامل کار اداری طولانی، استفاده مداوم از تلفن همراه و تلویزیون، و جابه‌جایی با خودرو به‌جای پیاده‌روی است.

ارتباط مستقیم کم‌تحرکی با سکته

کم‌تحرکی از چند مسیر اصلی خطر سکته را افزایش می‌دهد:

1. افزایش فشار خون

فعالیت بدنی منظم باعث انعطاف‌پذیری عروق و کاهش فشار خون می‌شود. در مقابل، کم‌تحرکی:

• مقاومت عروق را افزایش می‌دهد

• فشار خون مزمن ایجاد می‌کند
  فشار خون بالا یکی از اصلی‌ترین عوامل سکته مغزی است.

2. اختلال در چربی خون

نشستن طولانی‌مدت باعث:

• افزایش LDL (کلسترول بد)

• کاهش HDL (کلسترول خوب)

• افزایش تری‌گلیسرید
  این تغییرات مستقیماً به تصلب شرایین و انسداد رگ‌ها منجر می‌شوند.

3. افزایش قند خون و مقاومت به انسولین

کم‌تحرکی زمینه‌ساز دیابت نوع ۲ است. دیابت:

• دیواره عروق را تخریب می‌کند

• احتمال لخته‌شدن خون را بالا می‌برد
  و ریسک سکته قلبی و مغزی را چند برابر می‌کند.

4. افزایش وزن و چاقی شکمی

تحرک کم، متابولیسم را کاهش می‌دهد و چربی احشایی را افزایش می‌دهد. چاقی شکمی به‌طور مستقیم با:

• التهاب مزمن

• افزایش فشار و چربی خون
  مرتبط است که همگی عوامل خطر سکته‌اند.

5. افزایش احتمال لخته‌شدن خون

بی‌تحرکی طولانی باعث کاهش جریان خون، به‌ویژه در اندام‌های تحتانی، می‌شود. این وضعیت احتمال تشکیل لخته و حرکت آن به سمت قلب یا مغز را افزایش می‌دهد.

سکته قلبی یا مغزی؛ هر دو تحت تأثیر کم‌تحرکی

• سکته قلبی: به‌دلیل انسداد عروق کرونر

• سکته مغزی: به‌دلیل انسداد یا پارگی عروق مغزی

سبک زندگی کم‌تحرک در ایجاد هر دو نقش کلیدی دارد و صرفاً محدود به قلب نیست.

آیا ورزش گهگاهی کافی است؟

یک اشتباه رایج این است که تصور می‌شود «ورزش آخر هفته» اثر نشستن طولانی روزانه را خنثی می‌کند. واقعیت این است:

• ورزش منظم بسیار مفید است

• اما نشستن طولانی‌مدت مستقل از ورزش نیز یک عامل خطر محسوب می‌شود

یعنی حتی افراد ورزشکار هم باید زمان نشستن پیوسته را کاهش دهند.

راهکارهای عملی برای کاهش ریسک سکته

بدون نیاز به تغییرات افراطی، می‌توان اثر کم‌تحرکی را به‌طور جدی کاهش داد:

• هر 30 تا 60 دقیقه نشستن، 2 تا 5 دقیقه حرکت کنید

• روزانه حداقل 30 دقیقه پیاده‌روی تند

• استفاده از پله به‌جای آسانسور

• انجام حرکات کششی ساده در محل کار

• ترکیب فعالیت هوازی و قدرتی در طول هفته